Tyt Biyoloji Konu Anlatımı 2 : Canlıların Ortak Özellikleri

Tyt Biyoloji Konu Anlatımı 2 : Canlıların Ortak Özellikleri

Tyt Biyoloji Konu Anlatımı 2 : Canlıların Ortak Özellikleri
13.02.2021
85
A+
A-

Tyt Biyoloji Konu Anlatımı 2 : Canlıların Ortak Özellikleri

Canlıları cansız varlıklardan ayırt etmek için; hücresel yapı, beslenme, solunum, boşaltım, hareket, uyarılara tepki, metabolizma, homeostazi, uyum, organizasyon, üreme, büyüme, gelişme gibi özelliklere bakılır. Bu özelliklere sahip olanlara canlı, varlıkların canlı olma durumuna ise canlılık denir.

Biyoloji, Yunanca “hayat” anlamına gelen bios ile “bilim=inceleme” anlamına gelen logos kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Biyoloji; canlıları, bunların özelliklerini, yapı ve işlevlerini, canlı ve cansızlarla etkileşimlerini bilimsel olarak inceleyen bilim dalıdır. Biyoloji ile ilgili çalışmalar yapan bilim insanları biyolog olarak adlandırılır.

Son yılların en popüler bilim dallarından biri olan biyoloji, kavram olarak ilk kez 1800 yılında Karl Friedrich Burdach (Karl Firidrih Bordah) tarafından kullanılmıştır. 1802 yılında ise Gottfried Reinhold Treviranus (Gatfired Raynhold Trevireynus), filozofların doğa üzerine düşüncelerini açıklayan yapıtına “Biyoloji” adını vermiş ve biyoloji günümüzdeki anlamıyla kullanılmaya başlanmıştır.

Canlıların Ortak Özellikleri

  1. Hücresel Yapı
  2. Beslenme
  3. Solunum
  4. Boşaltım
  5. Hareket
  6. Uyarılara Tepki
  7. Metabolizma
  8. Homeostazi
  9. Uyum (Adaptasyon)
  10. Organizasyon
  11. Üreme
  12. Büyüme ve Gelişme

Hücresel Yapı : Canlılığın en küçük birimi hücredir. Hücreler yapısal olarak prokaryot ve ökaryot olarak ayrılırlar.

Prokaryot hücreler; zarla çevrili çekirdek ve organellere sahip olmayan tek hücreden oluşurken ; ökaryot hücreler ise zarla çevrili çekirdek ve organellere sahip tek ve çok hücrelidir. Tek hücreliler bakteri, amip, paramesyum; çok hücreliler bitkiler, hayvanlar ve mantarlardır. (Ökaryot ve prokaryot kelimelerini karıştırıyorsanız eğer örtü aklınıza gelsin. Ö’den kasıt örtülü demek olsun. Yani ökaryot örtülü yani zarla örtülü, çevrili gibi, prokaryotta bu yoktur. Prokaryot tek hücreli, ökaryot çok hücreli ise purodan aklınıza gelebilir. Puro tek satılır.)

Beslenme : İhtiyaç duyduğu besinleri kendi üretebilen canlılara
üretici (ototrof) denir. Örneğin bitkiler; su, mineral, karbondioksit
gibi gerekli maddeleri ve güneş ışığını kullanarak kendi besinlerini
üretir. Besinlerini dış ortamdan hazır olarak alan canlılara da tüketici (heterotrof) denir. Mantarlar, insanlar ve hayvanlar, tüketici canlılara örnektir. (Üretici ototrof kelimesi otomatik gibi düşünebilirsiniz. otomatik olarak kendi üretiyor. Heterotrof ise dışardan alır.)

Solunum : Canlılar, yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştirmek için
enerjiye ihtiyaç duyar. Bu nedenle enerji elde etmek için besin monomerlerini solunum reaksiyonlarıyla parçalayıp ATP sentezler.
Solunum reaksiyonları; oksijenli solunum, oksijensiz solunum ve
fermantasyon olmak üzere üç çeşittir. İçinde yıkım olan her şey sentezdir yani yıkımdır.

Boşaltım : Canlıların metabolik faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri hücre veya vücuttan dışarı atmasına boşaltım denir. Canlılarda boşaltım olayı, farklı şekillerde gerçekleşir. Tek hücreli canlılarda atıkların hücre zarından dışarı verilmesi; bitkilerde görülen terleme, damlama , yaprak dökümü; insanlarda ter ve idrar oluşumu ile karbondioksidin solunum organlarıyla vücut dışına verilmesi birer boşaltım olayıdır.

Hareket : Tüm canlılarda hareket görülür. Bir hücreli canlılarda hareketi sağlayan kamçı, sil, yalancı ayak gibi yapılar bulunur. Örneğin öglena, kamçısıyla; paramesyum , silleriyle hareket eder. Hareket, bitkilerde durum değiştirme; hayvanlarda çoğunlukla yer değiştirme şeklindedir ve kolaylıkla gözlemlenebilir. Ayçiçeğinin güneşe dönmesi gibi.

Uyarılara Tepki : Canlılar, iç ve dış ortamdan gelen uyaranlara tepki gösterir. Bu durum, canlıların çevreleriyle uyum içinde olmaları ve yaşamlarını devam ettirebilmeleri açısından önemlidir. Canlıların uyarılara gösterdiği tepkiler birbirinden farklıdır. Örneğin öglenanın fotosentez yapmak için ışığa doğru hareket etmesi, sinekkapan bitkisinin böceğin konmasıyla yapraklarını kapatması, filin aşırı sıcaklarda suya girmesi ve sıcak bir cisme dokunulduğunda elin hızla çekilmesi uyarana verilen tepkilerdir. Süngerler, yer değiştirme hareketi yapmayan hayvanlardır.

Metabolizma : Organizmadaki yapım ve yıkım tepkimelerinin tümü metabolizma olarak adlandırılır. Basit moleküllerin birleştirilerek daha karmaşık moleküllerin sentezlendiği yapım tepkimelerine anabolizma denir. Örneğin amino asitlerden protein sentezi, inorganik maddelerden fotosentez ve kemosentez yoluyla organik madde sentezi anabolik olaylardır. Büyük moleküllerin daha basit bileşiklere yıkıldığı kimyasal tepkimelere katabolizma denir. Örneğin solunum ve sindirim reaksiyonları katabolik olaylardır. (Anabolizma anadan aklınıza gelsin. Analar yapar. Yapım işleri gibi. Katabolizma katletmekten aklınıza gelsin. Katletmek yıkmak gibi.) İçinde sentez olanlar anabolizma, sindirim solunum var ise katabolizmadır.

Homeostazi : Homeostazi, kelime anlamıyla kararlı iç denge demektir. Tüm canlılar, sürekli değişen çevre şartlarına rağmen iç ortamlarını belirli sınırlar içerisinde sabit tutmak zorundadır. Canlılardaki tüm sistemler, homeostaziyi korumaya yönelik çalışır. Örneğin vücut sıvılarının asit baz dengesinin ayarlanması, vücut sıcaklığının sabit tutulması, zararlı atıkların vücut dışına atılması ve vücuttaki su miktarının korunması homeostaziyi düzenleme amacıyla yapılan faaliyetlerdir.

Uyum : (Adaptasyon) : Uyum (adaptasyon), bir organizmanın yaşadığı çevrede hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tamamıdır. Bu özellikler nesilden nesile aktarılır. Kutup ayılarında post renginin beyaz olması, kurak ortam şartlarına uyum sağlayan kaktüslerde yaprakların diken şeklini alması, karasal hayata uyum sağlayan canlılarda solunum organlarının vücut içine çekilmiş olması, sürüngen ve kuşlarda yumurta içerisinde bol miktarda yedek besin maddesinin bulunması, böcek, sürüngen ve kuşlarda boşaltım atıklarının ürik asit şeklinde dış ortama verilmesi, sucul kuş ve kurbağaların parmak aralarında perdelerin bulunması birer uyum örneğidir.

Organizasyon : Tüm canlılar, belirli bir organizasyona sahiptir. Atomlar birleşerek molekülleri, moleküller de birleşerek organelleri ve hücrenin diğer kısımlarını oluşturur. Bazı canlılar tek hücreden oluşur. Örneğin tek hücreli bir canlı olan amip; bu tek hücresi ile besinlerini alır, işler ve atıkları uzaklaştırır, çevresel uyarılara cevap verir, ürer ve diğer işlevlerini gerçekleştirir. Çok hücreli organizmalar ise tüm bunları özelleşmiş hücreler arasındaki iş bölümü ile gerçekleştirir. Çok hücreli canlılarda görev ve yapı bakımından benzer hücreler bir araya gelerek dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler ise organizmayı meydana getirir. Çok hücreli canlılar, hücrelerin rastgele bir araya toplanmış hâli olmayıp iş birliği içinde olan çok sayıda hücrenin oluşturduğu birlikteliktir. Bu durum canlıya zaman ve enerji tasarrufu sağlar.

Üreme : Canlıların soylarını devam ettirmek için yeni bireyler oluşturmasına üreme denir. Eşeyli ve eşeysiz olmak üzere iki çeşit üreme vardır. Eşeysiz üremede ana birey, kendisiyle aynı kalıtsal özelliklere sahip yavrular meydana getirir. Eşeysiz üreyebilen canlılara, bir hücreli canlılar ve bazı omurgasız hayvanlar örnek olarak verilebilir. Eşeyli üreme, dişi ve erkeğe ait üreme hücrelerinin birleşmesiyle yeni bireyler meydana gelmesidir. Eşeyli üremeyle oluşan yavrular hem anadan hem de babadan gelen özellikleri taşır. Bu şekilde kalıtsal çeşitlilik sağlanır.

Büyüme ve Gelişme : Canlılar büyür, gelişir, yaşlanır ve ölür. Büyüme tek hücreli canlılarda sitoplazmanın hacimce ve kütlece artışı ile çok hücreli canlılarda ise hücre sayısının ve hacminin artışıyla sağlanır. Gelişme ise canlının sahip olduğu yapıların zamanla değişerek fonksiyonel olarak olgunlaşmasıdır. Yeni doğan bir bebeğin kilo alması, büyümeye; emeklemesi, yürümesi ve koşması ise gelişmeye örnektir.

Tyt Biyoloji Konu Anlatımı 2 : Canlıların Ortak Özellikleri

Biyoloji Konu AnlatımıCanlıların Ortak ÖzellikleriCanlıların Ortak Özellikleri Konu AnlatımıKonu AnlatımıTyt Biyoloji Canlıların Ortak ÖzellikleriTyt Biyoloji Konu AnlatımıYks Biyoloji Konu Anlatımı,

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.